Safeline


SafeLine.gr


Φράγματα

 

Τα φράγματα είναι τεχνικά έργα που κατασκευάζονται κάθετα στην κοίτη ενός φυσικού ρεύματος για να ανακόψουν τη συνέχεια της ροής με σκοπό την αποθήκευση του νερού για μελλοντική χρησιμοποίηση του.

Τα φράγματα μπορούν να ταξινομηθούν ως ακολούθως:

Ανάλογα με τον σκοπό που εξυπηρετούν
Φράγματα συγκέντρωσης νερού (συγκέντρωση νερού σε επιφανειακούς ταμιευτήρες).
Φράγματα εκτροπής: Μόνιμα ή προσωρινά (εκτροπή της ροής του νερού είτε για διευθέτηση είτε για εκτέλεση εργασιών εν ξηρώ).
Φράγματα ανάσχεσης (ανάσχεση της ορμής είτε για μείωση της διάβρωσης είτε για τεχνητό εμπλουτισμό).
Φράγματα ρύθμισης (έλεγχος και πρόβλεψη πλημμυρών).

Ανάλογα με τον σκοπό εκμετάλλευσης
1. Φράγματα απλής σκοπιμότητας
Υδροηλεκτρικά
Αρδευτικά
Υδρευτικά
Αντιπλημμυρικά
Ανασχετικά
2. Διπλής σκοπιμότητας
Συνδυασμός των προηγούμενων ανά δύο
3. Πολλαπλής σκοπιμότητας
Συνδυασμός των προηγούμενων ανά τρία ή περισσότερα

Ανάλογα με το ύψος
Χαμηλά με ύψος 6-30 m
Ψηλά με ύψος > 30 m

Τα φράγματα είναι από τα πρώτα τεχνολογικά επιτεύγματα του ανθρώπου, αφού οι πρώτες κατασκευές ανάγονται στα προϊστορικά χρόνια. Από τα παλιότερα φράγματα αναφέρονται, το φράγμα στον ποταμό Ιορδάνη και το φράγμα στον ποταμό Τίγρη. Στα 4.000 π.Χ κατασκευάστηκε στην Αίγυπτο φράγμα στον ποταμό Νείλο που διατηρήθηκε 4.500 χρόνια περίπου. Στα νεώτερα χρόνια σπουδαίο θεωρήθηκε το φράγμα PUENTES στην Ισπανία, που έγινε στα 1755 και καταστράφηκε το 1891.

Τα φράγματα είναι έργα δαπανηρά, παρουσιάζουν όμως μακροπρόθεσμα μεγάλα οικονομικά οφέλη και για τον λόγο αυτό επιδιώκεται η κατασκευή τους.

Η κατασκευή ενός φράγματος, ανάλογα με τον σκοπό που πρόκειται να εξυπηρετήσει, μελετάται και βρίσκεται τόσο ο καλύτερος τύπος φράγματος όσο και οι απαιτούμενες διαστάσεις του. Τα φράγματα είναι έργα ιδιόμορφα, γιατί είναι δυνατόν να τυποποιηθούν και να εφαρμόζονται επανειλημμένα. Κάθε φράγμα έχει τη δική του λειτουργία, τους δικούς του φυσικούς παράγοντες και το δικό του φυσικό περιβάλλον, που παίζει σπουδαίο ρόλο για την θεμελίωση του.

Απαραίτητα στοιχεία για τον σχεδιασμό και τη διαστασιολόγηση των έργων ενός ταμιευτήρα είναι:
Η μορφολογία της περιοχής.

Τα υδρολογικά στοιχεία: η έκταση της λεκάνης απορροής, η μέση ετήσια απορροή, οι πλημμυρικές παροχές.

Η γεωλογία της περιοχής: στρωματογραφία, τεκτονική, συνθήκες στεγανότητας, υπόγεια ύδατα.
Οι γεωχημικές παράμετροι.

Οι συνθήκες υπεδάφους και τα δίκτυα ροής, κάτω από το φράγμα αλλά και μέσα από αυτό, είναι οι παράμετροι που θα καθορίσουν τον τρόπο θεμελίωσης, τον τρόπο αναχαίτισης των υπόγειων διαφυγών, καθώς και την διάταξη, για την αποτροπή φαινομένων υδραυλικής θραύσης, των φίλτρων στο κατάντες σώμα στήριξης. Χαμηλή σεισμικότητα και υψηλή αντοχή των υλικών κατασκευής επιτρέπουν μεγαλύτερες κλίσεις των πρανών. Η μικρή διαπερατότητα απαιτεί μικρότερο πάχος πυρήνα. Ένα σωστά σχεδιασμένο φράγμα θα πρέπει να αντανακλά τις τοπικές συνθήκες.

Έλεγχοι ευστάθειας

Αίτια που μπορούν να οδηγήσουν σ' ένα αναποτελεσματικό φράγμα είναι
Ανεπαρκής μελέτη των γεωλογικών συνθηκών της περιοχής του φράγματος.
Ανεπιτυχής θεμελίωση, ολίσθηση του φράγματος.
Αστοχία πρανούς.
Υπερχείλιση του νερού πάνω από την στέψη του φράγματος.

Είδη φραγμάτων

Τα φράγματα από κατασκευαστική πλευρά κατατάσσονται σύμφωνα με το παρακάτω διάγραμμα

Φράγματα βαρύτητας σκυροδέματος

Στα φράγματα βαρύτητας σκυροδέματος το ίδιο το βάρος του φράγματος εξασφαλίζει την παραλαβή των δυνάμεων ολίσθησης και ανατροπής που εξασκεί σ' αυτά το νερό. Οι δυνάμεις που αναπτύσσονται είναι κυρίως οι υδροστατικές, στην ανάντη και ενδεχόμενα στην κατάντη πλευρά, η δύναμη της άνωσης, το ίδιο βάρος του φράγματος και η δύναμη της τριβής με το έδαφος. Η χάραξη του φράγματος σε οριζοντιογραφία μπορεί να είναι ευθεία γραμμή ή καμπύλη, ανάλογα με την τοπογραφική διαμόρφωση της περιοχής και τις λειτουργικές ανάγκες

Τοξωτά φράγματα

Τα τοξωτά φράγματα κατασκευάζονται συνήθως σε χαράδρες στενού πλάτους των οποίων τα πλευρικά τοιχώματα αποτελούνται από στιβαρό βράχο έτσι ώστε να μεταφέρονται με ασφάλεια σε αυτά οι οριζόντιες δυνάμεις που ασκούνται από το νερό στο φράγμα. Τα φράγματα αυτά έχουν σε κάτοψη τοξοειδή μορφή και εργάζονται σαν αμφίπακτα τόξα.

Αντηριδωτά φράγματα

Τα αντηριδωτά φράγματα είναι ουσιαστικά κούφια φράγματα βαρύτητας που αποτελούνται από πλάκες (επίπεδες ή τοξωτές) από σκυρόδεμα, κεκλιμένες ως την οριζόντιο, οι οποίες στηρίζονται στα δύο άκρα τους σε κατακόρυφες αντηρίδες, τοποθετημένες ανά 15 έως 35 m, και οι οποίες μεταφέρουν με την σειρά τους τις δυνάμεις στο έδαφος. Βασικό πλεονέκτημα τους, ότι απαιτούν περίπου 40% λιγότερο σκυρόδεμα από ένα αντίστοιχο συμπαγές φράγμα σκυροδέματος. Το μειονέκτημα είναι ότι απαιτούν σημαντικά υψηλότερο κόστος εργασίας.

Χωμάτινα φράγματα βαρύτητας

Σαν χωμάτινα χαρακτηρίζονται τα φράγματα που κατασκευάζονται από γαιώδη υλικά. Η μορφή των φραγμάτων αυτών έχει τραπεζοειδή διατομή και στέψη διαμορφωμένη σε δρόμο. Στο κέντρο της διατομής του φράγματος και κατά μήκος του άξονα κατασκευάζεται ένα στρώμα αδιαπέρατο, αποτελούμενο από συμπυκνωμένη καλής ποιότητας άργιλο, που αποτελεί τον λεγόμενο πυρήνα της διατομής.

Από τον πυρήνα και μέχρι ορισμένο βάθος κατασκευάζεται διάφραγμα για την ανακοπή της υπόγειας ροής του νερού. Γύρω από τον πυρήνα τοποθετούνται υλικά όχι απαραίτητα αδιαπέρατα, που διαμορφώνουν το σώμα του φράγματος.

Τα χωμάτινα φράγματα προτιμούνται από τα φράγματα από σκυρόδεμα γιατί δεν απαιτούν άριστη ποιότητα του εδάφους. Τα χωμάτινα φράγματα αποτελούνται από ένα τραπεζοειδή όγκο εδάφους που το βάρος του ισορροπεί την υδροστατική πίεση της λίμνης. Έχουμε έτσι στατική λειτουργία παρόμοια με τα φράγματα βαρύτητας.

Λιθόρριπτα φράγματα

Ένα λιθόρριπτο φράγμα κατασκευάζεται ως ένα ανάχωμα με λίθους διαφόρων μεγεθών που εξασφαλίζουν την σταθερότητα της ανάντη αδιαπέρατης ζώνης.

Στην ίδια κατηγορία κατατάσσονται και τα φράγματα με κεντρικό χωμάτινο αδιαπέρατο πυρήνα με την κύρια διαφορά ότι η κύρια μάζα της επιχωμάτωσης αποτελείται από λίθους.

Οι λίθοι που απαρτίζουν το σώμα στήριξης του φράγματος πρέπει να έχουν γωνίες (ακανόνιστο σχήμα), δηλ. να προέρχονται από λατομείο. Στην ιδανική περίπτωση οι λίθοι πρέπει να είναι ομοιόμορφου μεγέθους και να μη περιέχονται χαλίκια ή λεπτότεροι κόκκοι γιατί τα υλικά αυτά θα υποχωρήσουν μεταξύ των λίθων μεγαλύτερου μεγέθους με αποτέλεσμα την αστάθεια όλης της κατασκευής. Συνήθως η λιθορριπή τοποθετείται κατά στρώσεις, κάθε μία πάχους της τάξεως του 1m, και κάθε μία συμπιέζεται με δονητή.


Διαχείριση νερού και προστασία από τη διάβρωση. Το παράδειγμα τ' Απεράθου της Νάξου

Τα περισσότερα νησιά αντιμετωπίζουν σήμερα σοβαρό πρόβλημα με το νερό. Οι γεωτρήσεις, συχνά ανεξέλεγκτες, εξαντλούν τα υπόγεια νερά με ρυθμό που δεν επιτρέπει τον επανεμπλουτισμό τους, ενώ πολλά άλλα έργα δεν είναι χωρίς αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερο σοβαρό, αν πάρουμε υπόψη το γεγονός ότι οι αλλαγές στο παγκόσμιο κλίμα θα επιδεινώσουν το πρόβλημα μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Πώς μπορεί, λοιπόν, να εξασφαλισθεί η κάλυψη των αναγκών σε νερό, με ταυτόχρονη διατήρηση και όχι εξάντληση των υπόγειων αποθεμάτων νερού και προστασία του περιβάλλοντος γενικότερα;

Στην ορεινή Νάξο ξεκίνησε η εφαρμογή μιας πρωτοποριακής πρότασης που επιδιώκει να συνδυάσει τον εμπλουτισμό των υπόγειων νερών με την προστασία από τη διάβρωση και τις πλημμύρες, μέσα από ένα σύνολο μικρών ήπιων έργων, δηλ της κατασκευής ήπιων φραγμάτων ανάσχεσης της ροής των νερών της βροχής. Η πρόταση στηρίζεται στο γεγονός ότι μόνον ένα 10% - 20% περίπου της βροχής που πέφτει στο έδαφος διεισδύει στο υπέδαφος και εμπλουτίζει τους υδροφόρους ορίζοντες, από όπου αντλείται για τις ανάγκες ύδρευσης και άρδευσης.

Σύμφωνα με διάφορες μελέτες, ένα ποσοστό τουλάχιστον μεταξύ 40%-60% των βροχοπτώσεων στη Νάξο ρέει επιφανειακά και καταλήγει στη θάλασσα. Ένα άλλο ποσοστό 30%-40% εξατμίζεται αμέσως από την ηλιοφάνεια και τους ισχυρούς βόρειους ανέμους.

Αυτό σημαίνει πως μόνο 21,4 - 42,8 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό το χρόνο κατακρατούνται, αλλά σε όλη την επιφάνεια του νησιού και όχι σε ένα μέρος, όταν οι ετήσιες ανάγκες του νησιού σε νερό για ύδρευση, άρδευση κ.λ.π. ανέρχονται σε 7 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό.

Με αυτά τα δεδομένα γίνεται προφανές ότι η προσοχή για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, ιδιαίτερα στα νησιά, πρέπει να στραφεί προς την ανάσχεση της χειμαρρικής ροής των όμβριων υδάτων προς τη θάλασσα και της υποχρεωτικής τους κατείσδυσης στους υδροφόρους ορίζοντες. Αυτό ακριβώς επιτυγχάνουν τα φράγματα ανάσχεσης της χειμαρρικής ροής των ομβρίων υδάτων, παράλληλα με το σκαλοπάτιασμα της ροής και συνεπώς την αντιμετώπιση της διαβρωτικής επενέργειας του νερού στα εδάφη.

Στ' Απεράθου Νάξου πραγματοποιήθηκε - κατά την τριετία 1992-94 και στο πλαίσιο του προγράμματος MEDSPA της Ευρωπαϊκής Ένωσης - ένα ολοκληρωμένο αντιδιαβρωτικό πρόγραμμα με επιδεικτικό χαρακτήρα. Φορέας υλοποίησης του πολυδιάστατου αυτού έργου ήταν ο Πειραματικός Σταθμός Αξιοποίησης Των Ήπιων Και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας /ΠΣΑΤΗΚΑΠΕ (Κοινοτική Επιχείρηση της κοινότητας Απεράθου), ο οποίος συνεργάστηκε επί του προκειμένου με το Κέντρο Οικολογικών Ερευνών Νάξου /ΚΟΕΝ.

Το έργο αποπερατώθηκε το Δεκέμβριο του 1994 και κόστισε 220 εκατ. δρχ. Εκατό εκατομμύρια διέθεσε το Υπ. Γεωργίας, 89 εκατομμύρια η Ε.Ε., 24 εκατομμύρια Απεραθίτες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα με έργα σε κτήματά τους και 7 περίπου εκατομμύρια δραχμές ο ΠΣΑΤΗΚΑΠΕ.

Στόχοι και έργα

Οι στόχοι του αντιδιαβρωτικού προγράμματος ήταν:

1. Περιορισμός της διάβρωσης των επικλινών εδαφών από τα νερά των βροχοπτώσεων,

2. προστασία της βλάστησης από την ανεξέλεγκτη αιγοπροβατοτροφία, από την υπερβόσκηση,

3. μείωση της επιφανειακής απορροής των νερών των χειμάρρων και εμπλουτισμός των υπόγειων υδροφορέων με νερά, που διαφορετικά θα πήγαιναν στη θάλασσα,

4. αξιοποίηση των νερών αυτών για άρδευση, ύδρευση κλπ.

Στο πλαίσιο του προγράμματος υλοποιήθηκε μια σειρά έργων, όπως:

- Αποκατάσταση τοιχείων αντιστήριξης επιφάνειας 3.700 περίπου τετρ.μ. και μήκους περίπου 1.800 μ, σε πεζούλια συνολικής έκτασης 62 στρεμμάτων

- Περίφραξη βοσκοτόπων ή κτημάτων 2.500 στρεμμάτων περίπου και αποκατάσταση πεζουλιών σ' αυτά

- Κατασκευή 66 μικρών φραγμάτων ανάσχεσης της χειμαρρικής ροής των βρόχινων νερών, ώστε να μειωθεί η επιφανειακή απορροή των νερών των χειμάρρων και ν' αυξηθεί το ποσοστό του νερού που περνάει στο υπέδαφος και εμπλουτίζει τους υπόγειους υδροφορείς. Τα μικρά αυτά φράγματα ανάσχεσης λειτουργούν παράλληλα ως αντιπλημμυρικά και αντι-διαβρωτικά έργα.

- Προστασία και αξιοποίησης του νερού 6 φυσικών πηγών και χειμάρρων.

- Κατασκευή 4 ποτιστρών ζώων, 14 στερνών-δεξαμενών και υδρομαστευτικών στοών συνολικής χωρητικότητας 1.800 κυβ.μ. για την τροφοδοσία με νερό ενός μικρού υδροηλεκτρικού έργου.

Για να γίνουν τα παραπάνω, δούλεψαν περισσότεροι από 150 εργάτες, μάστορες, τεχνίτες, εργοδηγοί και υπάλληλοι (στη μεγάλη τους πλειοψηφία από τ' Απεράθου, αλλά και μερικοί από το Δανακό, το Φιλώτι κλπ).

Τα έργα κατασκευάστηκαν συγκεντρωμένα και αλληλοσυμπληρούμενα σε μια περιοχή, στην υδρολογική λεκάνη Πέρα Χωριό της κοινότητας Απεράθου, προκειμένου να είναι στο μέγιστο βαθμό αποτελεσματικά και να δώσουν τη δυνατότητα εξαγωγής αξιόπιστων συμπερασμάτων για τη χρησιμότητά τους ως ένα ενιαίο σύνολο.

Το αντιδιαβρωτικό πρόγραμμα αποτελεί ένα πρωτοποριακό έργο με μεγάλη σημασία όχι μόνο για τ' Απεράθου και τη Νάξο αλλά και για ολόκληρο το νησιωτικό χώρο, για πολλές περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, καθώς επίσης και για ολόκληρη την μεσογειακή λεκάνη. Τα επιμέρους έργα του συμβάλλουν:

1. Στον έλεγχο της βόσκησης και τη δημιουργία συνθηκών για μια βιώσιμη κτηνοτροφία που δεν θα καταστρέφει τους υλικούς όρους ύπαρξής της, δηλ το φυσικό περιβάλλον.

2. Στην αναζωογόνηση και ενίσχυση γεωργικών δραστηριοτήτων, οι οποίες παράγουν προϊόντα ποιότητας όχι για την παγκόσμια αγορά, αλλά για τους ίδιους τους παραγωγούς των ορεινών και ημιορεινών περιοχών, για την τοπική αγορά, καθώς επίσης και για τους συγγενείς τους που ζουν στην πρωτεύουσα

3. Στη διαμόρφωση μιας τελείως διαφορετικής κατεύθυνσης από τη συνηθισμένη όσον αφορά τη διαχείριση των υδατικών πόρων, ώστε με έργα οικολογικά, ήπια και προσαρμοσμένα στα τοπικά δεδομένα, να καλύπτονται οι ανάγκες σε νερό με τον εμπλουτισμό και την εκμετάλλευση ετήσιων ανανεώσιμων υδάτινων πόρων χωρίς να εξαντλούνται τα υπόγεια αποθέματα.

4. Στη φροντίδα του ευαίσθητου φυσικού τοπίου των ορεινών περιοχών και στη διατήρηση των φυσικών προϋποθέσεων για να εξακολουθήσει να υπάρχει και να βελτιώνεται η ζωή στ' Απεράθου, στην ορεινή Νάξο και σε τόσες ακόμη ορεινές περιοχές στη χώρα μας.

5. Στη δημιουργία δυνατοτήτων απασχόλησης του ντόπιου πληθυσμού και συγκράτησης των νέων ανθρώπων στον τόπο τους (οι χρηματοδοτικοί πόροι για την υλοποίηση τέτοιων έργων παραμένουν σε ποσοστό πάνω από το 80% του συνολικού κόστους στον τόπο κατασκευής των έργων).

Ενθαρρυντικά αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα από τα προαναφερθέντα έργα στ' Απεράθου είναι άκρως ενθαρρυντικά. Όπως αποδείχτηκε, τα φράγματα ανάσχεσης:

· Είναι οικονομικά και οικολογικά συμβατά έργα.

Μειώνουν την επιφανειακή απορροή των χειμαρρικών νερών και αυξάνουν τα ποσοστά κατείσδυσης τους στους υδροφόρους ορίζοντες έως και 100% στις πιο πολλές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν οι βροχοπτώσεις δεν υπερβαίνουν τα 100 χιλιοστά την ημέρα. Εμπλουτίζουν σε ετήσια βάση τους υπόγειους υδροφορείς κι επομένως δημιουργούν προϋποθέσεις αξιοποίησης ανανεώσιμων υδάτινων φυσικών πόρων που διαφορετικά θα πήγαιναν χαμένοι. Μετριάζουν έως και μηδενίζουν τη διαβρωτική επενέργεια των χειμαρρικών νερών. Ιδιαίτερα η κατασκευή τους στα ορεινά συμβάλλει στον περιορισμό έως και μηδενισμό των πλημμύρων στα πεδινά.

Αποτρέπουν αποτελεσματικά τον κίνδυνο καταστροφής των παραχειμάρριων καλλιεργούμενων εδαφών. Αποτρέπουν επίσης τον κίνδυνο καταστροφής τους από γεωλογικά ή μηχανικά αίτια, γιατί είναι χαμηλά και μικρά. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγονται όλες εκείνες οι συνέπειες που δημιουργούν τα μεγάλα φράγματα, όπως: τεκτονικούς επυσμούς, σεισμούς, υποπιέσεις, κατολισθήσεις, διαβρώσεις, αλλοιώσεις των πετρωμάτων θεμελίωσης και αγκύρωσης, παραμορφώσεις ως και την τελική καταστροφή.

Επιπλέον, τα φράγματα ανάσχεσης δημιουργούν συνθήκες ανάπτυξης βλάστησης στο γύρω χώρο, είναι αισθητικά και μορφολογικά δεμένα με το φυσικό περιβάλλον, αλλά και με το περιβάλλον όπως διαμορφώθηκε από την επέμβαση του ανθρώπου με την κατασκευή αναβαθμίδων, ενώ δεν απαιτούν διάθεση καλλιεργούμενων εδαφών για την κατασκευή τους, όπως συχνά συμβαίνει με τους επιφανειακούς ταμιευτήρες.

· Αποτελούν έργα προσαρμοσμένης τεχνολογίας

Η αισθητική γραμμή που διαπνέει τα κατασκευαστικά έργα είναι εμπνευσμένη από την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική παράδοση και αναδεικνύει την πέτρα ως το στοιχείο που κυριαρχεί μορφολογικά και τη δένει με το περιβάλλον. Το κάθε έργο αποτελεί συστατικό στοιχείο του τοπίου, την απαραίτητη συνέχεια και προέκταση του.

Τα βασικά υλικά κατασκευής (μάρμαρο, ασβεστόλιθος, σχιστόλιθος) αφθονούν επί τόπου και αξιοποιούνται αμέσως και κατά το δυνατόν καλύτερο τρόπο από έμπειρους τεχνίτες της πέτρας.

Το εργατικό προσωπικό και η τεχνογνωσία προέρχονται επίσης από τον ίδιο τον τόπο κατασκευής των φραγμάτων ανάσχεσης (Παράδοση εκατονταετηρίδων στο χτίσιμο ξερολιθιάς και λιθοδομής, στα πεζούλια, στις αναβαθμίδες. Παράδοση που αξίζει να διατηρηθεί, να αναζωογονηθεί και να εμπλουτιστεί).

Η κατασκευή τους είναι σχετικά απλή, αλλά πληροί βέβαια συγκεκριμένες τεχνικές προϋποθέσεις και ακολουθεί πιστά όλους τους κανόνες κατασκευής των υδρονομικών έργων.

· Είναι κοινωνικά συμβατά έργα

Προσφέρουν συμπληρωματικές ευκαιρίες απασχόλησης στους ορεινούς πληθυσμούς. Οι χρηματοδοτικοί πόροι κατασκευής τους απορροφούνται σχεδόν αποκλειστικά από την τοπική κοινωνία.

Προϋποθέτουν και ευνοούν:

- την ευαισθητοποίηση του ντόπιου πληθυσμού πάνω στα σχετικά προβλήματα.

- τη συμμετοχή του στις διαδικασίες δημοσίου διαλόγου στην τοπική κοινωνία και λήψης αποδεκτών από αυτήν αποφάσεων για την αντιμετώπιση των εν λόγω προβλημάτων, καθώς επίσης και

- τη συνεργασία του κατά την υλοποίηση αντίστοιχων μέτρων και έργων.

Τα φράγματα ανάσχεσης κατασκευάζονται εγκάρσια στην κοίτη των χειμάρρων, θεμελιώνονται και αγκυρώνονται σε υγιή μητρικά πετρώματα και οι διαστάσεις τους κυμαίνονται μεταξύ 1-26 μέτρα μήκος, 0,5-3,5 μέτρα ύψος, 0,5-1,5 μέτρα πλάτος. Είναι όλα σχεδόν τοξωτά με τη νοητή χορδή προς τα κατάντη και με τη στέψη είτε κοίλη προς τα άνω είτε με υπερυψωμένα τα άκρα προς διευκόλυνση της υπερχείλισης.

(το κείμενο βασίστηκε σε πληροφορίες που παραχώρησαν ευγενικά ο Μανώλης Γλέζος και ο Βασίλης Γιόκαρης)


Άδειοι ταμιευτήρες νερού σε 10 νησιά

Ο κίνδυνος να δημιουργηθεί σοβαρό πρόβλημα λειψυδρίας το καλοκαίρι πλανάται πάνω από τα νησιά του Αιγαίου. Οι κάτοικοι τους εκφράζουν την αγωνία τους και ζητούν από τους αρμόδιους να πάρουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για τον πρόσθετο λόγο ότι θα υπάρξουν συνέπειες και για τον τουρισμό, από τον οποίο εξαρτάται η οικονομία των περισσότερων νησιών.

Οι ταμιευτήρες νερού είναι άδειοι στις περισσότερες περιπτώσεις. Οι δημοτικές Αρχές δεν κρύβουν την ανησυχία τους. Οι επιστήμονες εξηγούν ότι οι βροχοπτώσεις του Οκτωβρίου ήταν πλημμυρικές, με αποτέλεσμα τα νερά που έφεραν, όσο μεγάλος και να ήταν ο όγκος τους, δεν μπόρεσαν να απορροφηθούν και να αποθηκευθούν στον υδροφόρο ορίζοντα. Η στάθμη των επιφανειακών λιμνοδεξαμενών είναι ιδιαίτερα μειωμένη και, το χειρότερο, αναμένεται ακόμα μεγαλύτερη μείωση.

Οι πρόσφατες κυβερνητικές ανακοινώσεις για την αντιμετώπιση του άμεσου κινδύνου της λειψυδρίας δεν φαίνεται να καθησυχάζουν τους νησιώτες, καθώς πιστεύουν ότι ήδη υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση και ολιγωρία στο θέμα της εξασφάλισης νερού που θα καλύψει σε ικανοποιητικό βαθμό τις αυξημένες ανάγκες των νησιών...

Οι επιπτώσεις της παρατεταμένης ανομβρίας και της ραγδαίας αλλαγής του κλίματος καταδεικνύουν την ανάγκη για άμεση εξεύρεση λύσεων αλλά και την ταχύτατη εφαρμογή τους προκειμένου να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το πρόβλημα του νερού... Τέσσερις είναι οι πιο ενδεδειγμένες:

  • Η αφαλάτωση στο νερό της θάλασσας, η οποία κοστίζει αλλά είναι μόνιμη λύση, δεδομένου ότι κάποια στιγμή ο υδροφόρος ορίζοντας εξαντλείται από τις επαναλαμβανόμενες γεωτρήσεις.
  • Οι λιμνοδεξαμενές ή τα φράγματα, κυρίως σε νησιά που υπάρχουν φυσικές πηγές. Αποτελούν την πιο φθηνή λύση συγκριτικά με τις υπόλοιπες...
  • Οι γεωτρήσεις, οι οποίες χρησιμοποιούνται συχνότερα από ιδιώτες, αλλά με την υπερκατανάλωση έχουν μακροπρόθεσμες αρνητικές συνέπειες, προκαλώντας ακόμα και εξάντληση του υδροφόρου ορίζοντα. Η συνεχής αναζήτηση νερού μπορεί να οδηγήσει σε γεωτρήσεις σε ακόμη μεγαλύτερα βάθη και στο τέλος στην υφαλμύρωσή τους, γεγονός που καθιστά τη γεώτρηση άχρηστη.
  • Η μεταφορά νερού με υδροφόρα πλοία είναι μία λύση που και κοστίζει και επιλέγεται όταν δεν υπάρχουν φυσικές πηγές.



Από τις λύσεις αυτές η μέθοδος της αφαλάτωσης του θαλασσινού νερού φαντάζει ως η ιδανικότερη, σύμφωνα με τους περισσότερους τοπικούς άρχοντες, για τα περισσότερα άνυδρα νησιά, όπου οι καταστροφικές συνέπειες της ξηρασίας αναμένεται να πλήξουν σοβαρά τόσο τον τουρισμό όσο και την αγροτική παραγωγή.



Τι προβλέπει οδηγία της ΕΕ για τη χρήση του νερού

Σημαντικό εργαλείο προς την ορθολογιστική εξοικονόμηση και χρήση του νερού αποτελεί η Κοινοτική Οδηγία 2000/60 που καθορίζει το πλαίσιο της υδατικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ενωσης με κύριο άξονα την περιβαλλοντική διάσταση του νερού: «Το ύδωρ δεν είναι εμπορικό προϊόν, αλλά αποτελεί κληρονομιά που πρέπει να προστατεύεται».

Στόχος της Ε.Ε. είναι να βελτιωθεί, από άποψη σύστασης, ποσότητας και ποιότητας, η κατάσταση των υδάτων της Ευρώπης έως το 2015, με εθνικές νομοθεσίες και ενέργειες που θα εναρμονίζονται με τις κοινοτικές απαιτήσεις και θα τηρούν το χρονοδιάγραμμα.

Η Ελλάδα θα πρέπει να αντιληφθεί ότι η διαχείριση των υδάτων της δεν είναι σήμερα μόνο δική της υπόθεση και κυρίως ότι τα προβλήματα νερού στη χώρα μας δεν επιτρέπουν καθυστερήσεις στη λήψη Βέτρων.


ΤΗΝΟΣ

Μηδενικά τα αποθέματα

Τα αποθέματά μας σε νερό είναι μηδενικά, αλλά αν δραστηριοποιηθούμε άμεσα, πιστεύω ότι θα το αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα, λέει ο δήμαρχος κ. Σίμος Ορφανός. «Μία ακόμη μονάδα αφαλάτωσης μαζί με τις δύο υπάρχουσες θα είναι η καλύτερη λύση, αρκεί να προλάβουμε να τη στήσουμε, γιατί θέλει και περίπου ένα τρίμηνο για να λειτουργήσει. Αυτό το αίτημά μας, που είναι και το βασικότερο για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, το έχουμε ήδη καταθέσει στον υφυπουργό Εσωτερικών κ. Νάκο εδώ και καιρό και τώρα ευελπιστούμε μέσα στις επόμενες μέρες να έχουμε και τις απαντήσεις, γιατί χρόνος δεν υπάρχει για ολιγωρίες...».



ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ
Μονόδρομος οι αφαλατώσεις



«Νερά δεν υπάρχουν», λέει ο δήμαρχος Θήρας Αγγελος Ρούσσος. «Θα έχουμε μεγάλο πρόβλημα, καθώς το καλοκαίρι από 20.000 γινόμαστε 100.000.

Εδώ που φθάσαμε προσανατολιζόμαστε στις αφαλατώσεις. Κάποιο από το κόστος θα πρέπει να επωμιστεί και η Πολιτεία, γιατί, όπως δείχνουν τα πράγματα, όποια άλλη διαφορετική ενέργεια ή προσπάθεια επιχειρήσουμε θα πέσει στο κενό.

Έχουμε τη θάλασσα μπορούμε να την αφαλατώσουμε και να βγάλουμε νερό πόσιμο. Κινδυνεύει η Σαντορίνη να μείνει χωρίς νερό.

Η λύση της μεταφοράς για μας είναι αδύνατη, εφόσον δεν έχουμε τις απαιτούμενες λιμενικές εγκαταστάσεις. Το υπ. Εσωτερικών είναι ενημερωμένο για το θέμα της λειψυδρίας εδώ και πολύ καιρό...

Δεν υπάρχει περιθώριο πια για καμία καθυστέρηση...

Οι δικές μας ανάγκες σε νερό ημερησίως φθάνουν τις 20.000 κυβικά. Πώς θα τα βρούμε;» αναρωτιέται ο κ. Ρούσσος.



ΙΟΣ
Θα δυσφημηστούμε αν δεν γίνει κάτι



«Φοβάμαι ότι θα ξαναζήσουμε τα προβλήματα του 2001. Η ανομβρία που μας είχε ταλαιπωρήσει τότε και από την οποία δεν φαίνεται να διδαχθήκαμε αναμένεται να μας ξαναπροβληματήσει αν δεν κάνουμε κάτι ταχύτατα.

Η ελπίδα για την Ίο», λέει ο δήμαρχος του νησιού κ. Γιώργος Πουσσαίος, «είναι μια ακόμη μονάδα αφαλάτωσης 1.000 με 2.000 κυβικά νερού, για να καλύψουμε οριακά τις ανάγκες του νησιού παράλληλα με την πρώτη. Θα είναι κρίμα και άδικο εξαιτίας της ανομβρίας και κάποιων λανθασμένων χειρισμών να στραφούν όλα εναντίον μας.

Έχουμε κάνει πολύ μεγάλη διαφήμιση για τις ομορφιές του νησιού μας. Αν δεν γίνει κάτι άμεσα θα δυσφημιστούμε.Όχι μόνο η Ίος ή τα άλλα νησιά, αλλά και γενικότερα η χώρα μας... Τώρα λήγει η περίοδος των βροχοπτώσεων και επειδή, όπως όλα δείχνουν, δεν έχουμε να ελπίζουμε πια σε κάτι, πρέπει να ξεπεράσουμε τη γραφειοκρατία και να κινηθούμε άμεσα.

Τι θα γίνει αν δεν μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις υποσχέσεις μας και να παρέχουμε επαρκώς στους 20.000 επισκέπτες μας το πιο αναγκαίο αγαθό που είναι το νερό;», αναρωτιέται ο κ. Πουσσαίος.



ΚΕΑ
Ζητούν κονδύλια για γεωτρήσεις



«Έχουμε καταθέσει στο υπουργείο Εσωτερικών μία σειρά από προτάσεις, γιατί διαφαίνεται ότι θα έχουμε πολύ σοβαρή έλλειψη νερού, και αν συνεχιστεί αυτή η ανομβρία ενδέχεται να παρουσιαστεί και πρόβλημα στην ποιότητά του...

Ζητήσαμε να δοθούν οικονομικές ενισχύσεις για να γίνουν επιπλέον γεωτρήσεις, αλλά και κάποιες συμπληρωματικές δεξαμενές για να ικανοποιήσουμε την αυξημένη ζήτηση όταν θα την έχουμε...

Τώρα περιμένουμε το πράσινο φως για να αρχίσουμε τη δράση που ήδη θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει χθες και όχι ακόμη να το συζητάμε», λέει ο δήμαρχος της Τζιας, κ. Νίκος ΤεΒέναγας.


ΛΗΜΝΟΣ
Σχέδια για δημιουργία φράγματος και μονάδας αφαλάτωσης



«Είναι σίγουρο ότι θα έχουμε πρόβλημα λειψυδρίας», τονίζει ο δήμαρχος κ. Αθανάσιος Σκαμάγκης.

«Έχουμε βάλει στο πρόγραμμα τη δημιουργία ενός φράγματος ύδρευσης, καθώς και ενός συστήματος αφαλάτωσης θαλασσινού νερού επιδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Οι γεωτρήσεις δεν θα μας καλύπτουν στο διηνεκές...

Το φράγμα είναι μία καλή λύση με διπλό θετικό αποτέλεσμα. Από τη μια λειτουργεί ως αποθήκη νερού και από την άλλη εμπλουτίζεται και ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας... για φέτος, όμως, ως προσωρινή λύση πιστεύουμε ότι κάποιες γεωτρήσεις θα δώσουν ικανοποιητικές ποσότητες ύδατος... Ευελπιστούμε ότι θα καλυφθούμε.

Μόνο που πρέπει να μας διακατέχει και ένα πνεύμα οικονομίας.

Αν δεν επαρκέσει θα κάνουμε κι άλλες γεωτρήσεις... αλλά δεν είναι αυτή η λύση γιατί κάποια στιγμή θα στερέψουν κι αυτές...».



ΜΕΓΙΣΤΗ
Άγονες οι γεωτρήσεις που κάναμε



«Τα πράγματα φέτος αναμένονται δύσκολα για τα αποθέματα νερού. Εμείς εξαρτόμαστε από τη Ρόδο, αλλά, όπως φαίνεται, και η Ρόδος θα αντιμετωπίσει πρόβλημα με τόση ζήτηση που θα υπάρξει.

Δυστυχώς η μόνη μας λύση έρχεται από εκεί, γιατί και κάποιες γεωτρήσεις που κάναμε βρέθηκαν άγονες...

Το πρόβλημά μας θα το είχαμε λύσει αν είχε ολοκληρωθεί σωστά η κατασκευή της λιμνοδεξαμενής και εδώ και μία επταετία δεν χάνονταν αλόγιστα κοντά στα 100.000 κυβικά νερού», τονίζει ο δήμαρχος Μεγίστης κ. Παύλος Πανηγύρης.



ΛΕΡΟΣ
Από τη Ρόδο το 100% του νερού


«Δεν υπήρχαν ποτέ τα αποθέματα. Χρειαζόμαστε 700.000 κυβικά νερού τον χρόνο και αντλούμε περίπου το 50%. Και δυστυχώς όσο οι βροχοπτώσεις μειώνονται τόσο το πρόβλημα οξύνεται.

Το υπουργείο Οικονομίας μέσω του υπουργείου Αιγαίου δίνει ένα σοβαρό ποσό για τη μεταφορά νερού το οποίο 100% προέρχεται από τη Ρόδο. Και η Ρόδος, όμως, αρχίζει να αντιμετωπίζει πρόβλημα σιγά σιγά, καθώς το φράγμα του Γαδουρά που υπάρχει δεν αποτελεί πανάκεια.

Είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί. Το νερό είναι τελικά πρόβλημα. Θέλει σοβαρότητα και από την κεντρική διοίκηση. Μία λύση αποτελούν οι λιμνοδεξαμενές, αλλά χρειάζονται και οι βροχοπτώσεις.

Από την άλλη, το κοστολόγιο της αφαλάτωσης προς το παρόν είναι σχεδόν απαγορευτικό. Εμείς αποβλέπουμε και στις γεωτρήσεις, καθώς έχουμε συνεργαστεί με το ΙΓΜΕ και μας έχουν υποδείξει τα σωστά σημεία για την άντληση του νερού...» λέει ο δήμαρχος κ. Τιμόθεος Κωττάκης.



ΠΑΤΜΟΣ
Υδροφόρα πλοία καλύπτουν τις ανάγκες του νησιού


«Έχουμε τεράστιο πρόβλημα ύδρευσης και φέτος έγινε ακόμη μεγαλύτερο με την ανομβρία.

Το 80% των υδάτινων αναγκών μας καλύπτεται με τα υδροφόρα πλοία από τη Ρόδο. Τώρα, όμως, θα ζητήσουμε περισσότερο από το 80%, καθώς πέρυσι τα 225.000 κυβικά νερού μας έφτασαν οριακά.

Οι φετινές ανάγκες καταδεικνύουν ότι για να καλυφθούμε μας χρειάζονται 300.000 κυβ. νερού», τονίζει ο δήμαρχος κ. Γρηγόρης Καμπόσος και συνεχίζει.

«Το νησί έχει γεμίσει από γεωτρήσεις, έχει υπερκαλυφθεί και δεν βρίσκουμε νερό...

Εχουμε φτιάξει και ένα φράγμα το οποίο, όμως, με την ελάχιστη υδρόπτωση δεν έχει ούτε 10.000 κυβικά...

Η μόνη λύση, αυτή τη στιγμή είναι τα υδροφόρα πλοία που μεταφέρουν νερό ή να δημιουργηθούν τα κοντέινερ τα οποία είναι ειδικά για την ηλεκτρική αφαλάτωση».


ΚΥΘΗΡΑ
Έχει παρατηρηθεί πτώση της στάθμης



«Οταν βρέχει έχουμε και επάρκεια σε νερό. Φέτος που δεν έβρεξε σαφώς και θα υπάρξουν προβλήματα λειψυδρίας, τα οποία θα μας πλήξουν μέσα στην τουριστική περίοδο. Τα Κύθηρα», λέει ο δήμαρχός τους κ. Παναγιώτης Κουκουλής, «τροφοδοτούνται με νερό από τις γεωτρήσεις, αλλά στις δύο βασικότερες που καλύπτουν τα πιο τουριστικά μέρη και την Αγία Πελαγία έχει παρατηρηθεί πτώση της στάθμης.

Οι άλλες, βέβαια, γεωτρήσεις του νησιού αντέχουν ακόμη... Ομως επειδή δεν ξέρουμε μέχρι πότε, ξεκινήσαμε ήδη ενημέρωση για την οικονομία του νερού... Μεσοπρόθεσμα προσπαθούμε να αναβιώσουν 3 λιμενοδεξαμενές, να ολοκληρωθεί μία μελέτη για μικρά φράγματα που θα βοηθήσουν την κατάσταση που έχει προκληθεί και να ενταχθούμε σε ένα πρόγραμμα για τις πλωτές, κινητές μονάδες αφαλάτωσης...»


ΣΚΙΑΘΟΣ
Καμπάνια για οικονομία νερού



Απαισιόδοξη για το θέμα του νερού είναι και η εκτίμηση του διευθυντή ΔΕΥΑ Σκιάθου, κ. Λάζαρου Πάππα.

«Μπορεί οι υδροφόροι ορίζοντες του νησιού μας να ενισχύονται από το Πήλιο, αλλά με δεδομένη τη γενικότερη ανομβρία, δεν αποκλείεται να αντιμετωπίσουμε κάποια έλλειψη σε υδάτινα αποθέματα, γι? αυτό και πρέπει να το αποτρέψουμε.

Το καλοκαίρι από τους 6.000 μόνιμους κατοίκους το νησί φθάνει φιλοξενεί 60.000 επισκέπτες και κατά συνέπεια οι ανάγκες σε νερό ενισχύονται.

Από τώρα έχουμε δρομολογήσει καμπάνια σε όλα τα μέσα για τη μείωση της χρήσης και την οικονομία του νερού».


1ο Γυμνάσιο Κιλκίς
(Copy-is-all-right © 2008-2014)